Towşançylygy ösdürmegiň ykdysady netijeliligi


Hormatly Prezidentimiziň “Türkmenistanyň durmuş – ykdysady ösüşiniň 2011-2030-njy ýyllar üçin Milli Maksatnamasynda” we “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019-2025–nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda” maldarçylyk pudagynyň öňünde täze tehnologiýalary ornaşdyrmak, mallaryň önümliligini ýokarlandyrmak, maldarçylygyň beýleki ugurlaryny hem ösdürmek wezipe edilip goýuldy.
Bagtyýarlyk döwrümizde ak bazarlarymyzda, azyk dükanlarymyzda ilata ekologiýa taýdan arassa, elýeterli nyrhlardan, daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan, ynsanyň beden saglygy üçin gündelik zerur bolan, mallardan alynýan önümler bolan et, süýt, ýumurtga we guş etiniñ owadan, ykjam gaplara gaplanan dürli görnüşleri ilata ýetirilýär. Ýurdumyzda mundan beýläk-de azyk bolçulygyny döretmekligi üpjün etmekde oba hojalyk hünärmenleriniñ we maldarlaryñ öňünde birnäçe wezipeler durýar. Bazar bolçulygyny döredip, ilatyñ isleglerini kanagatlandyrmakda, olary dürli görnüşli mal eti bilen üpjün etmekde, gaýtadan işlemek üçin gymmat bahaly çig mal hasaplanylýan sütükli derileri bolan towşanlaryň we beýleki sütükli derili haýwanlaryñ öwrenilmegi aýratyn ähmiýete eýedir.
Ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň innowasion ösüşi hormatly Prezidentimiziň döwletimiziň ykdysadyýetini ylmy esasda dünýäniň iň ösen döwletleriniň kämilleşen tehnikalaryny satyn alyp bermegi bilen innowasion täzelikleri önümçilige ornaşdyrmak baradaky aladalarynyň netijesinde ýüze çykýar.
Türkmenistanyň Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrliginiň düzümindäki ylmy barlag institutlarynda, ýokary okuw mekdeplerinde ylmy-barlag derňewler geçirilýär. Her ýylda ýokary okuw mekdeplerinde işleýän ýaş hünärmenler ylmy-barlag işlerini alyp barmak bilen yzygiderli meşgullanýarlar.
Häzirki wagtda Gahryman Arkadagymyzyň taýsyz tagallalary netijesinde ýurdumyzda halk hojalygynyň ähli ugurlary bilen bir hatarda oba hojalygyna hem uly üns berilýär. Onuň ähli pudaklary ylmyň gazananlarynyň iň öňdebaryjy tehnikalary bilen innowasion ösüşe eýe bolýar.
Towşançylyk maldarçylygyñ iň girdejili, az zähmet talap edýän, ösüp barýan ugurlarynyň biridir. Towşanlaryň arassa tohumyny köpeltmek, tohumçylyk we hojalyk gymmatly alamatlaryny saklamak hem-de tohumçylygynyň hilini kämilleşdirmek, baş sanyny artdyrmak esasy maksat bolup durýar. Et-deri ugurly towşan tohumlaryndan sütükli dersinden başga-da siňijiligi ýokary bolan, berhizlik et alynýar. Innowasion tehnologiýalar ösen döwründe towşanlary ylmy esasda talaba laýyk saklamagyň we idetmegiň ykdysady taýdan netijeliligi ýokary bolýar. Towşançylyk işini alyp barmaklyk gaty köp möçberde maýa goýumy talap etmeýär hem-de işiň alnyp barylyşy ýönekeý bolup, ol aýratyn harajat talap etmeýär. Towşanlar tiz köpelýänligi bilen tapawutlanyp, ýylyň dowamynda 7-8 gezek çebşekleýär.
Towşanlaryň önümliliginiň 20-30%-ti saklanyş şertine, 25%-ti towşanlaryň tohumyna we 55 %-ti olaryň iýmitlendirilişine bagly bolup durýar. Ilki bilen olaryň saklanjak ýerleriniň temperaturasyny sazlamaly. Çalt üýtgeýän mikroklimat olaryň köpelmegine hem-de çebşekleriň ulalmagyna ýaramaz täsir edip bilýär.
Kiçi towşançylyk fermalaryny döredip işe goýmak üçin birnäçe zerur şertleri göz öňüne tutmaly: towşanlary soýup olaryň derisini gaýtadan işlemek, olaryň etlerini arassalamak we gaplamak üçin amatly iş şertini döretmeli. Towşanlary iýmitlendirmek maksady bilen ot-iýmleri ýetişdirmegi göz öňünde tutulmaly. Ammarlaryň içinde ot-iýmleriň gowy saklanmagyny hem-de howasynyň wagtly-wagtynda täzelenip durulmagyny gazanmaly. Çebşeklikden saýlanan towşanlary baka goýmagy göz öňünde tutyp, agramy ýeten towşanlary ýörite ýasalan kapasalarda saklamaly. Olar agaçdan ýasalan bolup, gapylary gözenek görnüşde, tehnologiýasyna baglylykda, kapasalaryň ýylylygy sazlaýan hem-de suw, iýmit goýberip bolýan turbalar bilen üpjün edilen bolmaly. Kapasalarda hökmany suratda suw hem-de mineral daş bolmaly. Bu olaryň sagdynlygy üçin zerur hasap edilýär. Mineral daşy towşanlar dişini çalmak üçin ulanýar.
Towşan etiniň iýmitlik gymmatynyň ýokarydygy hem-de saglyga örän peýdalydygy hemmelere mälimdir. Önümçiligini bolsa, galyndysyz diýsek ýalňyşmarys. Sebäbi, towşanyň eti iýmit üçin peýdalanylýan bolsa, onuň sütükli derisini gön önümçiliginde peýdalanyp bolýar. Etini ýerlemekde söwda nokatlaryny, dynç alyş merkezlerini, çagalar baglaryny, restoranlary, bazarlary göz öňüne tutyp, alyjylar bilen şertnama baglaşmak esasynda aňsatlyk bilen ýerlemek mümkinçiligi bar. Sütükli derisini bolsa, derini gaýtadan işleýän zawodlar bilen ylalaşyk baglaşylsa, önüm galyndysyz gaýtadan işlener.
Telekeçilik işine döwlet goldawynyň – ýeňillikli karz serişdeleriniň yzygiderli goýberilmegi esasynda, bu pudakda gazanyljak netijeler ýylsaýyn artar. Bu üstünlikler adamlaryň hal-ýagdaýynyň, durmuş üpjünçiliginiň gowulanmagynda, ýurdumyzyň ykdysady ösüşinde aýdyň görünýär. Telekeçilerimize degişli kärhanalar tarapyndan öndürilýän önümler, hojalyk harytlary ýurdumyzda uly isleg bildirilýär. Paýtagtymyzda we ýurdumyzyň dürli künjeklerinde gurulýan desgalar diýarymyza aýratyn bezeg berýär. Ýurdumyzda täze iş orunlaryny döretmek, bazarlarymyzy azyk we senagat önümleri bilen üpjün etmek ugrunda telekeçilerimiz jan aýaman zähmet çekýärler.
Ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň bahra kuwwatlanmagynda telekeçilik işiniň ähmiýetiniň uly boljakdygy olaryň alyp barýan yhlasly işlerinden aýdyň görünýär. Bu bolsa biziň üçin guwandyryjy wakadyr. Çünki Gahryman Arkadagymyz “Döwlet adam üçindir!” diýip belläp geçýär.
Berkarar döwletimiziň Bagtyýarlyk döwründe Eziz Watanymyz Türkmenistan dünýäniň jennet mekany, parahatçylyk nyşany, asudalygyň alamaty hökmünde tanalýar. Hormatly Prezidentimiziň saýasynda gadymy türkmen topragy galkynyp, uly ösüşlere eýe bolýar. Ýurdumyzda Gahryman Arkadagymyzyň saýasynda ähli pudaklar diwersifikasiýa ýoly bilen, sanly ykdysadyýetiň täze ugurlary boýunça ösdürilýär.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň milli bilim ulgamyny döwrebap ösdürmek, röwşen geljegimiziň gözbaşy bolan ýaş nesillerimizi häzirki döwrüň ýokary talaplaryna laýyk derejede ylymly, bilimli we ösen sanly tehnologiýalardan üstünlikli baş alyp çykýan hünärmenler bolup ýetişmegi ugrunda, alnyp barylýan beýik işler döwlet syýasatymyzyň aýrylmaz bölegi bolup durýar. Oba hojalygynyň ileri tutulýan pudaklary boýunça uniwersitetimizde hem ylmy-barlag işleriniň alnyp barylmagy giňden ýola goýuldy.
Hormatly Prezidentimiziň parasatly we öňdengörüjilikli çözgüdi esasynda Ylmy-önümçilik merkezlerinde alymlaryň we talyplaryň gatnaşmagynda ýurdumyzyň oba hojalyk pudagynda netijeli ylmy-barlag işlerini alyp barmaga, ylmyň we önümçiligiň utgaşdyrylmagyny kämilleşdirmäge, ýokary hünär taýýarlykly ylmy işgärleri we ýaş alymlary taýýarlamaga hem-de ýaşlary ylmy döredijilige çekmäge giň mümkinçilikler döredilýär.
Biz hem şu ajaýyp ýörelgeden ugur alyp Watanymyzyň ösüşine öz mynasyp goşandymyzy goşmaga, şeýle ajaýyp mümkinçilikleri döredip beren hormatly Prezidentimiziň jany sag, belent başy aman bolsun!


Şöhrat Wekilow,
S.A.Nyýazow adyndaky TOHU-nyň mugallymy